Эмгун иаду  ай

Эмгун иаду  ай

Эвэн  бэиҥэн  өтэрэптук  оранач  нулгэвэтти бисин .Тачин, оранду бадуватникан ,дииндьэкээн төөру мангарарин  ноҥан,буйускэрэрин,оралчиврарин,һөнтэ-дэ гургэлбу ооврарин.Тачин бисин эрэгэр ,тачин текэрлэн-дэ һаан төөрэлдулэ оралкан бэилдулэ.

 

 

Тар биникэн, укчэнэкэлбу бэилдук долчими, илэ-вут-тэ  дэтлэ(тундрала) оралбур буранач ,квадратциклалдьи һирукэтникэн, көсчирил оочал,машиналдьи нулгэвэттил.Мутҥил-дэ,һэбээмҥэл, машина искиннин төөрлин тачин нулгэврэр.Урэкчэлкэн төөрли орам көсчидэй иаракан-да учакач һулэкэдмэр мулгаттаку.Амаргаг анҥанилду, һипкатми ,учаку таткарий һаари бэй адыкулбучамдас,теми-дэ урэчин учакатан эрэгэр абалчин.Өмэн-ту учакчамур  бөдэлэлни тинмараклаа, инэҥҥтэн бадуникан ,һилгиткарар.Мут өсиҥэлти  тачин этил ньэкрэ биситэн, учакур ,иасалур ньэкригчин ,одьавраритан.Тарбачан тиик омҥапча урэчин.

  

Учаку бадудай, эмгун биннэн.Эмгум-дэ оодай һаари бэиҥэлти адыкулбудда.Нөсэҕчэрдук өмэтэл-дьөтэл-ньун бис урэчин.Ач эмгунэ орам экич оралчир.Орам көсчидэн,һойалбувкандан оралчимҥала  һойа дьоданални биннэтэн.Таралбу дьоданалбу оодай, дагрит эсни бис.Идук-тэ таралбу этэнни унир(нигде их не купить),тарбачилбу оорил-да аччал.Оралчимҥа бэйдьи бэкэтьбэн ооннан.Таҥми һоо һойа дьоданал: гиаки эмгун,асиҥи,куҥаҥи(өөньэ),ньариҥи,усил(ньоог,элгун уһин)тиҥэтэн,оһуһун,элкэм,эмгун тэнмэилни,гилбэрэлни,илдурун тадук-та һөнтэл дьооданал оралчимҥаҥи һойал.Тарав бэкэтьбэн ноҥан бэйдьи ооникан эрдэлэн иинни.

 

   

Өтэл эмгум һааҕды ньарил оовраритан. Тар биникэн эвэсэлдулэ асал-да  оорил биситэн.

    

Би һааридьиву, тикэрэпэлдук Анастасия Афанасьевна Кейметинова бисни эмгум аит оори. Ноҥан бэйдьи  һупкучимҥэ бисин, дьуганитаанду дөөмҥэтки  төөткэрэн текэрлэн. Анҥаниҥан дьапканмиар тунҥанни. Би акму асиҥан Елена Иннокентьевна ньан оралчимҥа дьоданалбан бэкэткэмэн одай һаари бисин.

 

    

Ач учакла, ач эмгунэ оон оралчимҥа бидьинни? Амаргаг анҥанилду би һуту һутэн оралчидай һэгэрчири оорин, теми ирлду стадатки төөти оорив. Таду һуту көсчидэй учакчи һооч дьогрин,иртээндук иасунасчиникан. Акму көкэрикэньунни орални бэриптитэн. Биний чөптэрэ нулгэвэчиччэ бэйҥив оралбан адыкун ааҥанили аччалтаритан. Учакални-да,һирчални-да бэриптитэн. Гадавур Һуптурит мут. Иасунча учакур дагаримкандьтип гөөми һооч һэркэйси бисин минду, элэкэн эмгунти аччадукун. Амму эмэнчэн эмгун эгдьэмкэр оранду-ньун элэкэн бисин, һуланни калбавди ооранду намридьур, һулман ньилаһамканит.

   

Тачин  элэкэн эмгун аччан, учак-та  исҥаһаттин бэйду һиилуси биврэн гөөми би эрэв дукрам. Ибга, эливун оралчимҥа дьоданални  элэкэн биврэн, теми ноҥан эсни һилгарар. Тарав би көчукэрэптукуй һаарам, нулгэвэтти оралчимҥал һутэтэн бими, дөөмҥэли нулгэвэтникэн исурив. Оралчимҥа дьооданалгай тиик-тэ бэйдьи-ньун оори бими мээни айчидьин, идук-тэ тарав  этэн унир. Текэрэп иртэн техника бисин һээдун  оралчимҥаду дьооданган  оодай ҥи-дэ-тит туркуттэн. Арай тундрали-ньун нулгэвэттилду айчир  буранач оралбур көсчидэтэн. Буранду эмгун ач наадала.    

 

Зоя Степанова дукран

Написать комментарий

19 + девять =

  • һ
  • ө
  • ҕ
  • ү
  • ҥ
  • ӫ
  • w
  • ӧ
  • ӄ
  • ԓ
  • ӈ
  • ʼ